شد ، طالب ديدار او است ، پس آنها كه بآرزوى ديدار حقّ نيستند ، جاهل بحقيقت هستند . سخن ما : 1 - اگر اين مطلب درست باشد كه در زمان پيغمبر يهود و مسيحيها از حروف مقطع معنى استخراج ميكردند و علمى براى خود درست كرده بودند چنان كه در مقدمه ى جلد اول مفصّل نوشته‌ايم ، در آيت اول « الر تِلْكَ آياتُ » شايد بتوانيم بگوئيم : براى جلوگيرى از اين گونه خيال و انديشه ى باطل چنين ابلاغ شد كه استفاده ى از اين حروف مانند الر فقط به صورت جمله ها و آيات قرآن است و بس ، پس تعجّب نكنيد و مطيع فرمان پيغمبر باشيد ، 2 - چون كلمات : استوى و يدبّر و شفيع و اذن بمعنى ظاهر مورد استعمال مردم نيست ، شايد اشاره باشد به اين كه بر آفرينش قدرت و تدبيرى مسلَّط است كه وسائل و خواصّ طبيعت در جلو چشم شما هم مأذون و موجود آن قدرت و تدبير است ، 3 - در جمله ى « خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ » ، چون بموجب صريح لغت « خلق » بمعنى تقدير و اندازه گيرى است و كلمه ى « ايّام » بمعنى نعمت و حادثه استعمال شده است ، مثل « ايّام اللَّه » و « ايّام العرب » و « سماء » سقف و « أرض » هر چيز پست نيز معنى شده است ، شايد معنى ديگرى از اين جمله استفاده شود غير از مدت آفرينش كرات علوى و سفلى و براى نمونه چنين بگوئيم : در مجموعه ى طبقات بالاى جو و قسمت تحتانى شما شش نعمت و خاصيّت منظور شده است ، و چون عرب اين كلمات را در اين معانى كه گفتيم به كار مىبرده است شايد آنها كه روى سخن با ايشان بوده است و حاضر بوده‌اند همين گونه معانى فهميده‌اند و در هر صورت براى آنها مقصود روشن بوده است و اين احتمالها كه در خاطر ما مىآيد نداشته‌اند و اگر جائى براى شان ابهام داشته است از خود پيغمبر مىپرسيده‌اند ولى پس از آن دوره كه ترديد و احتمال پيدا شد و اختلافات زياد گشت ما هم ناچاريم هر احتمال كه بر خلاف صريح لغت و نقل صحيح نباشد بگوئيم تا هر كه هر چه تشخيص داد بپذيرد .